Moet u 's nachts naar de wc? Dat komt niet doordat u te veel drinkt.
De eerste gedachte is altijd dezelfde: ik heb te veel gedronken. De tweede: het is de leeftijd. Allebei kan het deels kloppen, en allebei verhullen ze een mechanisme dat al jaren in de urologische handboeken staat. Nycturie — 's nachts opstaan om te plassen — is geen klacht met één oorzaak. Het is een kruispunt van gewoonten, het ritme van de nieren en wat er na uw veertigste met de blaas gebeurt.
Uw nieren gaan om 23.00 uur niet uit. Drinkt u overdag weinig en haalt u dat 's avonds in met twee glazen en een biertje, dan schuift het lichaam de urineproductie naar de nacht. Dat is geen teveel aan water in het algemeen. Het is een verkeerd verdeeld drinkschema. Europese urologische verenigingen raden al lang aan om de laatste 2 à 3 uur voor het slapengaan minder te drinken en het water naar de ochtend en de middag te verplaatsen.
Cafeïne en zout doen meer dan een glas water
Koffie na 16.00 uur werkt dubbel: het houdt u wakker en het is vochtafdrijvend. Hetzelfde geldt voor zwarte thee en cola. Zout uit het avondeten — vleeswaren, kaas, chips bij de serie — houdt vocht vast in de weefsels. 's Nachts, als u ligt, komt een deel van dat vocht terug in de bloedsomloop en vult het de blaas. U wordt wakker en geeft het water de schuld, terwijl u overdag twee koppen koffie en een zoute kom soep op had.
Alcohol in de avond verdient een eigen alinea. Ethanol remt vasopressine, het hormoon dat 's nachts de aanmaak van urine zou moeten beperken. Een halve liter bier bij de wedstrijd om 21.00 uur is niet alleen een hoeveelheid vocht. Het is een seintje aan uw nieren: aan het werk, nu.
Blaas en prostaat veranderen met de jaren
Bij veel mannen boven de vijftig wordt de prostaat groter. Dat is een veelvoorkomend, bijna statistisch proces, geen vonnis en geen reden om uzelf via internet een diagnose te stellen. Een grotere prostaat kan het lastiger maken om de blaas helemaal te legen. Dan staat u op, plast u weinig en moet u een uur later weer. Dat is geen teveel aan water. Het is urine die in de blaas is achtergebleven.
Daar kunnen suikerziekte, slaapapneu, bloeddrukverlagers die u 's avonds inneemt of gewoon te kort slapen bij komen. De lijst is lang. Daarom eindigt dit stuk niet met een pasklare oplossing. Het eindigt met een lijstje dat u een week kunt bijhouden voordat u een afspraak maakt — of juist zodat u met concrete aantekeningen bij de huisarts komt.
Een week bijhouden, zonder paniek
- Noteer hoe laat u de laatste koffie, de laatste alcohol en het laatste glas drinkt.
- Noteer hoe vaak u opstaat en of de straal zwak is of krachtig.
- Verplaats 80% van wat u drinkt naar 7.00–17.00 uur.
- Wees zeven dagen zuinig met zout na 18.00 uur en kijk of de nachten rustiger worden.
- Ziet u bloed, krijgt u koorts of pijn in uw zij, of kunt u niet plassen: dan valt er niets bij te houden. Dan is het een spoedgeval.
Bekkenbodemoefeningen repareren uw nieren niet. Sommige mannen merken er wel iets van bij hoesten en bij het opstaan. Kruidenthee vervangt geen controle. Hij kan wel de derde kop koffie vervangen.
Zout tegen water: wat 's nachts echt uw blaas vult
Het glas om 21.00 uur ziet u. Het zout uit het avondeten niet. Vleeswaren, chips, kaas en kant-en-klare sauzen houden de hele middag en avond vocht vast in de weefsels. Als u gaat liggen, komt een deel terug in het bloed en bij de nieren. U wordt wakker met een volle blaas en schrijft het op het conto van ‘te veel gedronken’, terwijl u overdag weinig dronk en 's avonds te zout at.
Zeven dagen een eenvoudige test: 80% van het drinken vóór 17.00 uur, zout na 18.00 uur met mate, geen chips bij de serie. Schrijf de nachten op. Verandert er niets, dan heeft u een concrete aantekening voor de huisarts, in plaats van een vage ergernis over water.
Een voorbeeldweek, niets heroïsch
Maandag tot en met vrijdag: de laatste koffie om 15.00 uur. 's Ochtends en rond het middaguur een fles water op het bureau; na 17.00 uur alleen nog slokjes. Avondeten: rijst of aardappelen, groente, ei of vis, zonder tweede portie vleeswaren. Na het eten een ommetje van tien minuten. Elke avond rond dezelfde tijd naar bed.
Weekend: als er bier is, dan vroeger op de avond, niet tot middernacht. Bij de borrel een handje noten of pitten, geen zak chips. Ga zondagavond terug naar het doordeweekse ritme, niet ‘nog één hoofdstuk en een kop thee om 22.00 uur’.
Wanneer u naar de huisarts gaat en stopt met lezen
Maak een afspraak als u al weken elke nacht drie keer opstaat, als de straal al maanden dun is, als prostaatkanker in de familie voorkomt, of als u ouder bent dan 50 (of 45 met risicofactoren). Meteen: bij bloed, koorts, pijn in de zij, niet kunnen plassen of afvallen zonder aanwijsbare reden. Een artikel kan uw week ordenen. Naar uw prostaat kijken kan het niet.
Een drinkschema dat u zo kunt overnemen
U hoeft niet elk glas af te meten. Een vast overzicht helpt wel. Op een gewone werkdag in Nederland, met ontbijt om 7.00 uur en avondeten om 18.00 uur, kan dat er zo uitzien:
- 7.00–9.00 uur: een groot glas water na het opstaan, koffie of thee bij het ontbijt.
- 9.00–14.00 uur: het meeste water. De fles op het bureau, niet om 20.00 uur in de auto alles ‘inhalen’.
- 14.00–17.00 uur: de laatste koffie, als u die drinkt. Een glas bij de late lunch of het tussendoortje. Daarna een slok, geen extra fles.
- 17.00–21.00 uur: alleen slokjes. Kruidenthee als die de frisdrank vervangt, niet als vierde drankje van de middag.
- 21.00 uur tot bedtijd: een slok als uw mond droog is. Niet ‘nog een glas, voor de zekerheid’.
Schrap in augustus, als het warm is, niet het water van 's ochtends om ‘de nacht te winnen’. Drink juist meer, en vroeg. Airco droogt ook uit: een glas in de ochtend is geen overbodige luxe.
Wat slaap en medicijnen ermee te maken hebben
Snurkt u, wordt u wakker met een droge mond of zegt uw partner dat u soms even stopt met ademen, dan kan het nachtelijk plassen met apneu te maken hebben, en niet met ‘te veel water’. Apneu verstoort de hormonen die de urine 's nachts zouden moeten indikken. De huisarts is de eerste stap, niet een forum.
Sommige bloeddrukverlagers en plaspillen die u 's avonds inneemt, doen precies wat ze beloven: u laten plassen. Vraag uw huisarts of apotheker of ze naar de ochtend kunnen. Verschuif een tablet niet op eigen houtje. Noteer naam en tijdstip in hetzelfde boekje als uw koffie.
Kort en onregelmatig slapen, met de telefoon nog in de hand om 0.30 uur, maakt alles hierboven erger. De blaas is niet het enige orgaan dat om 3.00 uur protesteert. Slaapt u vijf uur en staat u twee keer op, zorg dan eerst voor een vaste bedtijd. Kijk daarna pas naar het glas.
Zo praat u met de huisarts zonder vaag verhaal
Neem zeven dagen aantekeningen mee, geen gevoel. Een opgevouwen briefje in uw zak is genoeg:
- tijdstip van de laatste koffie, de laatste alcohol, het laatste glas;
- hoe vaak u opstaat en of de straal dun, onderbroken of krachtig is;
- of er een branderig gevoel, bloed, koorts of pijn in de zij is;
- welke medicijnen u gebruikt en hoe laat u ze inneemt;
- of prostaatkanker in de familie voorkomt.
Dat scheelt u de zin ‘ik drink gewoon veel’. De huisarts wil misschien uw urine laten onderzoeken, een echo laten maken of u doorverwijzen naar de uroloog. Een logboek met gewoonten regelt die onderzoeken niet. U komt er alleen mee binnen met gegevens.
Wat thee niet oplost
Een kop kruidenthee om 17.00 uur kan de frisdrank vervangen. Hij leegt geen vergrote prostaat, behandelt geen infectie en verlaagt de PSA niet. De pleisters zijn voor op de huid. De Kegeltrainer is een wellbeingapparaat voor oefenseries in zittende houding. Doet het pijn, dan stopt u. Geen van deze producten is een diagnose.
Blijven de nachten na twee weken met een drinkschema, minder zout en een vroegere laatste koffie hetzelfde, voeg dan geen extra kruid toe. Maak een afspraak. Lezen helpt u te weten wat u moet vragen, niet om het bezoek uit te stellen.
Verder lezen: de biertruc, mannengezondheid en je bord, nachtelijke gewoonten en de avondkom.
De inhoud van deze website is informatief en gaat over dagelijkse gewoonten en wellbeingproducten. Het vervangt geen medisch advies. Raadpleeg bij klachten een zorgverlener.